Water, een complexe nattigheid

Zoals de vogel ondersteund wordt door de lucht, gebeurt dit met onze vis door het water. Bijgevolg is de relatie tussen vis en water uitermate nauw. Elk mensenras bezit kenmerkende eigenschappen, die nauw verband houden met het milieu of biotoop waarin hij leeft. Eskimo's pasten zich meesterlijk aan, aan de gure levensomstandigheden in het poolgebied. De indianen deden dat in het regenwoud van het Amazonegebied. Zulke aanpassingen gebeurden ook bij onze vissen. De neon-tetra leeft in de zwarte waters van het Amazonegebied; waters met een zeer lage graad aan opgeloste mineralen. Dit water is ongeveer gelijk aan gedistilleerd water wat hardheid betreft. Het is bovendien aangezuurd door verschillende humus van afgevallen bladeren, boomtakken e.d. meer. Als tegengestelde kunnen wij de brakwaterzones stellen van de kustgebieden, riviermondingen en mangrove gebieden. Hier leven ook vissen, echter in een geheel andere watersamenstelling.

Het zal niemand verwonderen dat de vissen van het ene gebied niet kunnen overleven in het andere en omgekeerd. Immers wat zou er gebeuren met onze Eskimo's, als wij ze van de ene dag op de andere overbrengen naar het regenwoud en omgekeerd de indianen naar het poolgebied ? Natuurlijk zullen wij in ons aquarium bijna nooit zulke extreme waarden van water aantreffen, of deze watersamenstelling is bewust gekozen, als voor een biotoop- of kweekaquarium. Vooral bij de kweek zullen wij meer aandacht aan het water besteden. Voor veel soorten ligt daar de schakel voor een gelukte kweek en opfok van het jongbroed. Bij een verkeerde watersamenstelling komt het mogelijk zelfs niet tot eiafzetting bij bepaalde soorten. Gebeurt dit toch in een slecht watermilieu, dan blijkt er iets mis te gaan. Soms bij het ontluiken van de eieren; soms zijn de eieren zelf niet levensvatbaar zijn of sterven de pas uitgekomen larfjes na enkele dagen. Een experiment met eieren van Malawicichliden in mineraal-arm water, toonde dat de eieren water opnamen tot ze barstten. Het levenselixir van de vis blijft zowel in de natuur als in het aquarium, het water. Laten wij het daarom even nader bekijken:

Het soortelijk gewicht

Zuiver water is ongeveer 770 keren zo zwaar dan een gelijk volume lucht. Dat is de reden waarom alles veel minder weegt in water dan in lucht. Daarom ook gaan veel zaken drijven op het water. Het is dus logisch dat onze vissen alzo niet veel energie nodig hebben om zich in het water te bewegen of zullen wij het maar zwemmen noemen. Het soortelijk gewicht is tevens afhankelijk van temperatuur en de hoeveelheid opgeloste zouten en dan vooral mineralen zouten.

Zouten. Welke zouten zijn nu belangrijk ?

Calcium- en magnesiumzouten spelen een grote rol in de watersamenstelling, vooral wat de hardheid ervan betreft. In vele gevallen bevat ons leidingwater te veel zouten en is aldus te hard om sommige soorten goed leefbaar te houden op langere termijn. Zeker als men wil kweken met vissen die uit gebieden met zacht water komen, zal een wateraanpassing nodig zijn, t.t.z. verzachten tot aan behoeften van de gekozen soort vissen is voldaan. Zijn de eisen niet te hoog, dan kan een mengeling van leidingwater met minder hard water (bijv. goed opgevangen regenwater) volstaan. Zacht bronwater en putwater (eerst laten controleren) kan ook helpen voor het maken van geschikt aquariumwater. De liefhebber/kweker gaat tegenwoordig over tot het gebruik van een ionenwisselaar, daar hij dan meer controle heeft op alles. Hoe deze apparaten werken zal ik hier niet uit de doeken doen, daar ik ze zelf nooit gebruikte en dat dan ook liever overlaat aan liefhebbers die er meer ervaring mee hebben. In onze clubbibliotheek kan men hierover ook de nodige inlichtingen vinden. Ik wil daarmee ook niet zeggen dat deze toestellen niet nodig zijn. Integendeel, ze geven zeer zuiver, volledig ontzout of gedemineraliseerd water en vele kwekers zullen dankzij deze apparaten, zeer goede resultaten geboekt hebben bij moeilijker te kweken vissen.

Wat met onthardingssystemen die geregenereerd worden met zout

De carbonaten van calcium en magnesium bevinden zich opgelost in het water. Bij toepassing van zo een systeem gebeurt het volgende met het water, wanneer regenereerbaar met keukenzout of natriumchloride : Calciumbicarbonaat passeert het hars, waar het calcium uitgewisseld wordt tegen natrium. Inplaats van calciumbicarbonaat verlaat nu natriumbicarbonaat de ontharder. Dus, er is een ontharding gebeurd echter geen ontzouting, deze hoeveelheid is hetzelfde gebleven, ze zit er alleen in een andere vorm in. Hier spreekt men dan ook van ontkalkers, in de ware zin van het woord. Het verkregen water is er dan ook niet beter op geworden en er komt nog een negatief punt bij, nl. bij deze methode ontstaat een stijging van de pH tot ver in het alkalische gebied en wordt terzelfdertijd gebufferd, zodat aanzuren daarna niet meer kan op een natuurlijke manier. Daarjuist aangehaald, echter een van de voornaamste aspecten van waterbehandeling, is de pH of waterstofionen-concentratie (geleerd hé !), bij de liefhebber gekend als de zuurtegraad van het water. pH wordt te vlug door vele liefhebbers over het hoofd gezien. Ik persoonlijk ben ervan overtuigd, dat voor onze vissen dit belangrijker is dan de hardheid, ook DH genoemd. Vele vissen reageren vlugger op verslechtende pH toestanden, dan op andere zaken die kunnen misgaan met het water.

De pH is een labiele factor, zowel in de natuur als in het aquarium. Hij hangt af van de hardheid, temperatuur, aanwezigheid van substanties (bijv. eten) en de koolzuurhuishouding, die op zijn beurt afhankelijk is van de assimulatie in het water. Dus een zeer complex geval, waarbij de schommelingen het grootst zijn in water met niet veel calcium- en magnesiumverbindingen, gewoon in zacht water. Het tegenovergestelde, bij veel van deze verbindingen (hard water) ontstaat er een soort buffering die de pH constanter houdt, maar hij zal altijd alkalisch zijn, t.t.z. eerder naar pH 8 dan onder de 7,5. Naargelang het vooropgestelde doel, zal de liefhebber genoodzaakt zijn de pH aan te passen en dit vooral bij kweekpogingen.

Aanzuren van het water

Zoutzuur, fosforzuur en zwavelzuur zijn mogelijk te gebruiken. Het is volgens mij als leek, een gevaarlijke zaak. Wanneer men niet over de nodige kennis beschikt en ook de bekwaamheid niet heeft met zulke produkten om te gaan, blijft men er beter af. Zowel voor de vis als voor de toediener blijft het een gevaarlijk goedje. Gebruikt men het toch, dan nooit deze zuren rechtstreeks in het aquarium doen. Eerst in mengwater oplossen en pas na een tijdje dit langzaamaan toevoegen aan het andere aquariumwater. Water met een hoge carbonaathardheid kan nooit zuur reageren, omdat calcium- en magnesiumcarbonaten alle zuur binden tot ze zelf opgebruikt zijn. Pas als reeds het aanwezige koolzuur in de carbonaten verdrongen is, wordt het water neutraal, waarna men langzaamaan naar zuur water overgaat.

Een natuurlijke aanzuring vind ik nog altijd het beste. Filtering over turf is weliswaar omslachtig en gaat over een langere periode, maar heeft een groot pluspunt nl. de veiligheid. Na enkele dagen gestart te zijn moet de turf vernieuwd worden vermits hij geen aanzurende kracht meer heeft. Men moet dit herhalen tot het gewenste resultaat verkregen wordt. Het is de veiligste manier omdat het zeer langzaamaan gaat en men alzo geen grote en gevaarlijk pH-schommelingen in het aquariumwater krijgt. Het is ook het gemakkelijkst turf te plaatsen in een bijkomend filter, zodat de gewone filtering verder werkt. Gelijk welk filtersysteem komt ervoor in aanmerking, echter het water loopt er liefst niet te vlug door. Welke turf ? Als men een groot aquarium bezit heeft men heel wat turf nodig om aan te zuren, aangezien na een paar dagen de turf altijd moet vernieuwd worden. Het gebruik van turf uit de aquariumhandel wordt alzo een redelijk kostelijke bedoening. In het verleden kocht ik een kleine lees meer over Water, een complexe nattigheid