Opvoedingsgids voor Border Collies!
Belonen en Straffen
Belonen kan je op vele manieren doen, een vriendelijk prijzen in de vorm van ‘braaf’ een aai over de bol of het geven van iets lekkers. Het ligt aan de hond zelf wat hij het fijnst vindt. Border Collies die veel ‘eye’ vertonen naar bewegende objecten zijn dikwijls moeilijk bereikbaar. Leer een pup reeds vroeg om te reageren op een heel favoriet speeltje (trektouw of bal aan touw) en gebruik als beloningsvoedsel iets heel lekkers (gekookte kippenlevers of kookworst). Dergelijke beloningen gebruiken wij bij het aanleren van zitten, af liggen en volgen bijv.
Straf wordt bij het aanleren van gehoorzaamheidsoefeningen eigenlijk nooit gebruikt. Als de hond het niet begrijpt (en dat komt meer voor dan niet willen), moeten wij zelf duidelijker zijn in het aanleren van een bepaalde oefening. Straf wordt wel gebruikt bij de opvoeding en kan je met de stem doen, een zwaar foei of nee is dikwijls reeds voldoende. Toch zijn er op geregelde tijdstippen Border Collie pups die je het bloed onder de nagels weghalen en nergens op reageren. Dit type hond heeft een hardere aanpak nodig als het vastpakken en/of pitsen in het nekvel of aan de zijkant van de kop, het wang vel.
In extreme gevallen (bijten of nippen) wordt de pup ook op de grond gedrukt en daar een tijdje vastgehouden tot hij kalmeert. Nooit een tegenstribbelende pup te vroeg loslaten, anders heeft hij gewonnen. Straffen op afstand kan heel goed met een ‘rammelblik’ (een coca-cola blikje gevuld met spijkers en goed afgeplakt) Eerst een keer het blikje op de pup gooien (schrik-effect), daarna is rammelen voldoende.
Gedragskenmerken van de Border Collie
De Border Collie is van oorsprong een ‘werkhondenras’. Van oudsher, maar ook nu nog, wordt dit ras gebruikt om vee te drijven. De Border Collie wordt niet alleen gebruikt voor het drijven van schapen maar ook koeien en soms zelfs paarden. De Border Collie drijft echter alles wat maar beweegt als men kan zien bij demonstraties met ganzen en loopeenden. Het drijven doet de Border Collie voornamelijk met zijn ogen en wordt volgens de Engelse term ‘the eye’ genoemd. Behalve dit eye gebruikt de hond natuurlijk ook zijn beweging om de dieren te sturen. Deze bewegingen zijn zeer snel en de hond is bovendien bijzonder wendbaar. (blessure gevoelig!) De Border Collie is een hond die zeer trouw is aan zijn baas, vooral de baas waarmee hij het vaakst ‘werkt’. Zijn werkhouding is meestal zeer ‘slaafs’ te noemen. Veel Border Collies vertonen een gedrukte, lage houding. Iemand die het ras niet kent zou zeggen dat de hond op geregelde tijdstippen ‘slaag’ krijgt.
Vrijwel de meeste Border Collies zijn intelligent en gehoorzamen bijzonder goed. Enkele echter tonen een grote mate van zelfstandigheid en hebben niet of nauwelijks enige binding met hun eigenaar. Over het algemeen is de Border Collie een vriendelijke hond en een allemansvriend. Doch er zijn ook Borders die argwanend zijn en onbetrouwbaar naar mensen toe. Ook hun relatie met andere honden is niet altijd ‘sociaal’ te noemen. Vaak krijgt men het advies nooit aan een Border Collie te beginnen omdat het ras ‘gestoord’ zou zijn. Veelal krijgt men goedbedoelde maar niet altijd op waarheid berustend commentaar van ‘buitenstaanders’. Dergelijke opmerkingen maken u slechts onzeker, een gedragskenmerk dat juist bij de opvoeding van de Border Collie niet mag voorkomen.
Enkele voorbeelden:
- Een Border Collie kan slecht tegen alleen zijn
- Een Border Collie sloopt je volledige huis
- Een Border Collie moet iedere dag wel 20 km. rennen
- Een Border Collie moet ‘schapen drijven’
- Een Border Collie moet heel veel aandacht hebben
- Een Border Collie is niet geschikt als ‘huishond’
- Een Border Collie gaat je kinderen drijven
- Een Border Collie kan niet met Katten
Veel beweging?
Van de Border Collie wordt gezegd dat hij de volledige dag ‘iets te doen’ moet hebben omdat hij anders ‘vervelend gedrag’ gaat vertonen. Men denkt dikwijls dat de Border Collies in Engeland de volledige dag in beweging zijn met het schapen drijven maar dat is beslist niet waar. Heel veel honden liggen op een boerderij aan de ketting met een oude regenton als beschutting. Gelukkig beschikken altijd meer boeren over een fatsoenlijke kennel maar de volledige dag loslopen is er niet bij. Op grote schapenbedrijven wordt slechts een aantal keer per jaar de hond ingezet om de grote kuddes uit de bergen te halen. Op kleinere bedrijven of gedurende veemarkten heeft de werkende Border Collie iets meer te doen.
Over het algemeen heeft de Border Collie in Nederland in een gemiddeld actief gezin meer beweging dan zijn zogenaamde ‘werkende’ broertjes in Engeland. Ook de honden die in Nederland aan schapendrijf-, behendigheid- of gehoorzaamheid wedstrijden mee doen trainen in de regel slechts 2-3 keer per week. In het weekeinde worden dikwijls de wedstrijden gelopen maar dat zijn ‘kortdurende inspanningen’. Veel van deze sportmensen zijn over het algemeen ook nog ‘werkende’ en de hond is dan gewoon in huis. De opvoeding van de Border Collie en het leren te aanvaarden van de ‘huis, tuin en keuken regels’ bepaalt uiteindelijk of u een prettige danwel een gestoorde Border Collie in huis hebt. Echte nadelen! Er zijn wel degelijk echte nadelen te noemen over de Border Collie. Nadelen die een elk storen, zowel in huiselijke sfeer als bij het (drijf) werk.
- De Border Collie kan zo sterk het eye bezitten dat hij dat ook vertoont naar andere huisdieren (katten of honden) en hierdoor dikwijls een conflict met hen krijgt.
- Een jonge Border Collie die op een boerenbedrijf zichzelf ‘werk’ toebedacht heeft door bvb de katten of kippen te drijven heeft, als hij volwassen is, dikwijls geen aandacht meer voor het echte werk.
- Border Collies kunnen ook ‘eye’ vertonen naar auto’s en ander bewegend verkeer en zullen die objecten ook najagen als de mogelijkheid zich voordoet. Verkeers ongevallen behoren tot de doodsoorzaak nr. 1 bij de Border Collie.
- Een teveel van dat ‘eye’ is ook bij het drijfwerk lastig. De hond zit met zijn ogen als het ware ‘vastgeplakt’ aan één dier en vergeet de rest van de koppel.
- Sommige Border Collies (vaak die met het minste ‘eye’) staan te snel klaar met hun bek en zullen als zij niet goed getraind worden zeker een dier kunnen verwonden.
- Ook bij de ‘niet drijvende’ hondensporten zie je nog wel eens zo’n fanatieke Border die gedurende of na het lopen van een flitsend parcours de eigenaar behoorlijk fel ‘nipt’. (bij kinderen soms best pijnlijk, als de hond te ruw is in het spel)
Erfelijke aanleg
Bij de Border Collie wordt er op geregelde tijdstippen gesproken over ‘werklijnen’ en ‘showlijnen’. De uit een Showlijn stammende hond zou bijzonder geschikt zijn om als ‘huishond’ te fungeren en honden uit ‘werklijnen’ is vragen om problemen. Het komische is dat er best veel Border Collies in Nederland zijn, die voor het merendeel uit werklijnen komen, echter niet bij schapen werken en ook niet of nauwelijks interesse tonen. Daarnaast zijn er honden bekend die van de zogenaamde showlijnen afstammen maar ‘werken als de duvel’! Als je de stamboom van zo’n showhond eens goed bekijkt dan zie je dat de voorouders (vaak reeds in de 2e of 3e generatie) pure werkhonden zijn die uit de ISDS registratie (International Sheep Dog Society) komen. In sommige landen is er gefokt met Border Collies die wat zwaarder gebouwd zijn en meer vacht hebben en daardoor qua uiterlijk zeer verschillen van het ‘oude type’. Innerlijk zit er duidelijk minder verschil in, hetgeen wij zelf inmiddels hebben ondervonden. Beter is het om te spreken van bepaalde ‘familielijnen’. Ook in het land van herkomst bestaan er verschillen in aanleg wat het drijven betreft. Daarnaast spreekt men in Engeland veel over de hoeveelheid ‘eye’ die een hond bezit. (strong eyed en loose eyed bijv.)
Het fijnst is een hond met gemiddeld eye maar dat is nou net bij een jonge pup van 7-8 weken niet altijd te ontdekken. Soms komt het eye opeens sterk naar voren als het hondje 12-16 weken is en dan zit het reeds bij de nieuwe eigenaar. Wanneer een pas aangekochte jonge Border Collie na een tijd werkelijk zoveel drijfaanleg of eye blijkt te bezitten dat hij in huis niet kan functioneren is het beter een ander tehuis voor hem te zoeken. Let wel: dit komt bijna nooit voor; opvoeding speelt ook hier weer een belangrijke rol! Gedragsstoornissen (voor zover een bepaald gedrag tot een stoornis kan worden gerekend) worden tegenwoordig altijd meer aangerekend als zijnde erfelijk. Een overactieve Border met drijf- of nipneigingen is echt niet gestoord maar komt naar alle waarschijnlijkheid uit een familielijn met sterke drijf aanleg. De meeste problemen ontstaan doordat de eigenaar niet of niet genoeg op de hoogte is van de karakter eigenschappen van de Border Collie. En het overgrote deel van de problemen is te wijten aan ondeskundigheid op het gebied van hondengedrag in het algemeen.
De hond is tegenwoordig geen hond meer, hij is altijd meer een ‘lid’ van het gezin om maar niet te spreken over het ‘kind’ van het gezin!
Vroeger kwamen gedragsproblemen met honden nauwelijks voor. Hetgeen heel begrijpelijk is, want; de hond mocht niet in de woonkamer (slechts in schuur of bijkeuken), laat staan dat de hond mee mocht naar de slaapkamer, toilet of badkamer! De hond mocht absoluut niet op banken of stoelen en kreeg meestal nauwelijks aandacht. Was hij lastig, dan werd hij naar een ander vertrek gebonjourd. De hond was ten alle tijde ‘het laagst in rang’ en wist dat ook dondersgoed!
Blessures
Een jonge Border Collie tot de leeftijd van een jaar moet het rustig aan doen. Tot die leeftijd bestaan zijn botten voor een groot gedeelte uit zacht kraakbeen. Zou hij te dikwijls en te wild rennen en springen dan is de mogelijkheid bijzonder groot dat hij blessures oploopt. Hierbij denken wij met name aan OCD (het loslaten van stukjes kraakbeen in de schouder) en heupproblemen maar ook kneuzingen, verdraaiingen, gebroken voetbeentjes en zelfs afgescheurde kruisbanden. Vooral met pups geen gekke spelletjes met ‘hoog gooiende ballen’ en frisbee’s! Maak vooral uw kinderen daarop attent!
Het eerste jaar bestaat voornamelijk uit wandelingen aan de lijn en als de hond los mag en kan, gewoon rustig los, ook niet een uur robbedoezen met andere jonge honden. Een volwassen Border Collie mag veel bewegen maar ook weer niet te idioot, door hun gekke gedraai en gespring blijven ze blessure gevoelig. Het is inmiddels in Nederland reeds een paar keer voorgekomen dat een Border Collie gedurende een race sessie ‘over de kop’ is gegaan en dat zelfs met de dood heeft moeten bekopen. Wees dus voorzichtig!
Vaak krijg ik de vraag: ‘wat moet ik nog meer met mijn Border Collie, ik fiets iedere dag wel 20 km. en nog heeft hij niet genoeg?’ Tja, je bent slechts conditie aan het opbouwen en de hond kan altijd meer aan! Het naast de fiets meelopen is een volledige goede bewegingsvorm maar dan wel in een rustig drafje! Geen wedstrijdje wie het hardste kan!
Bench of Kamerkennel gebruik
Het is raadzaam een jonge Border Collie op te voeden met behulp van een Bench of Kamerkennel. De opvouwbare gazen benches zijn het meest handig (maat ca. 40x60x80) Een veel gehoord probleem (waar ik dikwijls over gebeld word) is dat de pup er niet in wil, met de nadruk op niet willen! Hier begint reeds de eerste strijd met onze Border, namelijk iets niet willen. Een bekend spreekwoord dat vooral op de Border Collie van toepassing is luidt: ‘Kan Niet’ ligt op het Kerkhof en ‘Wil Niet’ ligt ernaast. De pup wordt de eerste nachten in de bench geplaatst met nestlap, knuffel en bot en het deurtje dicht! De bench staat bij voorkeur naast het bed of in de nabije omgeving daarvan. Zo voelt hij zich minder alleen en kunt u hem sussend of ietwat vermanend toespreken als hij jankt. Gaat hij midden in de nacht vreselijk te keer dan kan het zijn dat hij moet plassen en daar moet u gehoor aan geven. Overdag gaat de pup ook op gezette (liefst vaste) tijden in de bench. Niet alleen als u weg moet maar ook als u gewoon in huis bezig bent. Sommige pups zijn snel moe en vallen in slaap, er zijn echter ook overactieve of ‘drammerige’ pups die het niet accepteren dat ze in de bench moeten. Let wel; het deurtje blijft nooit open staan, dat gaat gewoon dicht!
Sommige pups gaan echt vreselijk te keer, graven de kleedjes weg, bijten met hun bekje aan de tralies en zetten het gigantisch op een gillen. Dit gedrag moet je negeren maar als het gegil langer dan een kwartier aanhoudt verliest iedere pup eigenaar zijn geduld en laat de pup weer los. De eerste belangrijke slag op weg naar het hoger in rang komen is gewonnen door de (nog maar) 7 weken oude pup! Pups die bij mij zo krijsen krijgen een ‘rammelblikje’ naar de bench toegegooid. (zie Belonen en Straffen) Eerst zal de pup schrikken van het gegooide blik, daarna zal alleen rammelen genoeg zijn om de pup tot stilte te manen.
Voorbeeld van een Vast Ritueel (aan te passen naar uw situatie):
06.00 uur plassen, poepen
06.30 uur eten in de bench (deurtje dicht)
06.45 uur spelen, plassen, poepen (enz.)
08.15 uur in de bench, slapen
11.15 uur plassen, poepen, spelen
12.00 uur eten in de bench (deurtje dicht)
12.30 uur plassen, poepen, los in huis
13.15 uur in de bench, slapen
16.15 uur plassen, poepen, spelen
17.30 uur eten in de bench (deurtje dicht)
17.45 uur plassen, poepen, los in huis
19.30 uur in de bench, maakt niet uit wat de pup doet
20.30 uur plassen, poepen, spelen
22.30 uur in de bench, slapen
04.00 uur plassen ?
Border Collies mogen graag ergens aan bijten, het maakt niet uit wat, alles krijgt een beurt. Let wel; dit gedrag heeft niets te maken met het feit dat u de hond te niet veel beweging of aandacht zou geven! Het is tenslotte een jonge hond en daar mag u toch nog niet zo fanatiek mee doen. Laten wij zeggen dat ‘vernielzucht’ een beetje bij het ras ‘ingebakken’ zit. Soms zijn er volledige jonge pups die niks kapot maken maar pas op latere leeftijd beginnen, zo rond een maand of 10. Ga er in elk geval van uit dat de bench nog heel lang nodig is, zeker tot 1,5 jaar.
Vaak gooien pups ook constant de waterbak in de keuken om en dan moet u het water maar rantsoeneren. Waterbakjes in de bench zijn om die reden dus niet aan te raden. Kleedjes in de bench is dikwijls een doffe ellende, die worden meestal kapotgescheurd. Een stevige rubber lees meer over Opvoedingsgids voor Border Collies!
